Ukraińskie firmy zbrojeniowe produkują drony, które w końcowej fazie lotu same naprowadzają się na cel. Podobne rozwiązania stosuje też Rosja, a prezydent Wołodymyr Zełenski ostrzega, że sztuczna inteligencja może zacząć wpływać na decyzje na polu walki już w przyszłym roku.

Dron, który przejmuje stery na ostatnich 500 metrach

Jednym z takich urządzeń jest Lupynis-10-TFL-1, opracowany przez firmy The Fourth Law i Odd Systems. Łączy niewielki, tani dron FPV (sterowany z perspektywy pierwszej osoby) z autonomicznym modułem naprowadzania końcowego. Pokładowy komputer z oprogramowaniem AI przejmuje kontrolę na ostatnich 500 metrach lotu. Według producenta z dronów korzysta już kilkadziesiąt ukraińskich jednostek wojskowych.

Obie firmy prowadzi Yaroslav Azhnyuk, 37-letni informatyk, który wiele lat pracował w Dolinie Krzemowej. Założył tam m.in. Petcube, producenta kamer z AI do obserwowania zwierząt domowych, sprzedanych w liczbie miliona sztuk. Po pełnoskalowej inwazji Rosji w 2022 roku zmienił branżę. Sam mówi, że zamiast kamer rzucających smakołyki produkuje dziś takie, które „rzucają ładunki wybuchowe”.

Nazwa drona upamiętnia Anatolija Łupynisa, ukraińskiego poetę i działacza, który przez dekady był więziony i poddawany psychiatrycznym torturom w czasach sowieckich. Firma nadaje swoim systemom imiona twórców i intelektualistów zabitych lub prześladowanych przez Rosjan w minionym stuleciu.

Jak wygląda test w praktyce

Zespół firmy testuje drony codziennie. Reporterzy NPR obserwowali próbę na zarośniętym polu pod Kijowem. Lokalizacji ani tożsamości pracowników nie wolno było ujawniać. Szef zespołu testów i integracji, posługujący się pseudonimem Stab, pokazał kamerę i mikrokomputer wewnątrz drona. Komputer działa na sieci neuronowej uczonej na wielu godzinach nagrań z walk. Rozpoznaje pojazdy, lekkie pojazdy opancerzone, czołgi i obiekty latające.

Lot zaczyna pilot o pseudonimie Professor, który steruje dronem drążkiem. Wskazuje cel i sprawdza obraz na monitorze. Czerwony błysk oznacza, że cel został „zablokowany”. Wtedy pilot puszcza drążek, a dron sam doleciał do starego samochodu jadącego polną drogą. Na froncie przenosiłby ładunek wybuchowy, testowa wersja go nie miała.

Według Staba zaletą takich dronów jest odporność na zagłuszanie. Zapewnia też, że zabezpieczenia nie pozwolą maszynie „wymknąć się spod kontroli”, bo cel wybiera człowiek.

Przetrwanie kontra etyka

Azhnyuk odrzuca porównania do „Terminatora”. Jego zdaniem to raczej kalkulatory, a ryzyko buntu maszyn jest nie większe niż w magazynie z pociskami artyleryjskimi. Przyznaje jednak, że technika rozwija się szybko i za kilka lat mogą powstać drony samodzielnie decydujące o wyborze celu. Kwestię nadużyć uważa za starą jak ludzkość:

„Każde narzędzie może służyć dobru lub złu, a w końcu to człowiek decyduje, jak go użyje” – mówi Azhnyuk.

Jego główny argument jest jednak praktyczny. Skoro przeciwnik może używać AI do decyzji w ataku, a Ukraina odmówi jej w obronie, to przegra. Systemy przeciwnika podejmują decyzje w mikrosekundy, a kontrola ludzka potrzebuje minut, godzin, a czasem dni. Jeśli Ukraina przegra, dodaje, nie będzie już miejsca na spory o etykę AI.

Co to znaczy dla Polski i Europy

Dla polskiego czytelnika to nie jest odległy temat. Polska graniczy z Ukrainą i leży na wschodniej flance NATO, więc doświadczenia z ukraińskiego frontu wpływają na myślenie o własnej obronie, w tym o tanich dronach i systemach ich zwalczania. Zagłuszanie łączności, o którym mówi Stab, jest jednym z głównych problemów w tej wojnie, a autonomia ma go częściowo omijać.

Spór o to, ile decyzji można oddać maszynie, toczy się także w Europie. Unijne przepisy o sztucznej inteligencji w zasadzie nie obejmują zastosowań wojskowych, więc o granicach autonomii broni decydują raczej państwa i sojusze obronne. Na razie, jak zapewnia producent, w ukraińskich dronach człowiek nadal wybiera cel. Sam Azhnyuk przyznaje jednak, że ta granica może się przesunąć.

Źródło: NPR – „How AI drones are influencing the course of the Ukraine war”